5 Yılı Dolan Kiracının Kirası Nasıl Belirlenir? Kira Tespit Davası ve Emsal Kira Bedeli
Avukat Serap Demir Hukuk Bürosu | İzmir
Beş yıllık kira süresinin tamamlanması, ev sahibi ve kiracı arasındaki kira bedelinin yeniden değerlendirilmesini gündeme getirebilir. Özellikle mevcut kira ile çevredeki benzer konutların kira bedelleri arasında önemli fark oluştuğunda, “5 yılı dolan kiracının kirası nasıl belirlenir?” sorusu önem kazanır.
Beş yılın dolması, ev sahibinin istediği tutarı tek taraflı olarak kiracıya kabul ettirebileceği anlamına gelmez. Tarafların anlaşamaması durumunda kira bedeli, Türk Borçlar Kanunu’ndaki koşullar doğrultusunda mahkeme tarafından belirlenebilir.
İzmir’de kira uyuşmazlıkları hakkında bilgi arayanlar için Avukat Serap Demir Hukuk Bürosu’nun bu rehberinde; beş yıllık sürenin hesaplanması, TÜFE’nin etkisi, emsal kira araştırması, hakkaniyet indirimi ve kira tespit davası açıklanmaktadır.
Beş Yıllık Kira Süresi Dolunca Ne Değişir?
Konut ve çatılı işyeri kiralarında yıllık kira artışı ile beş yıl sonrasında kira bedelinin yeniden belirlenmesi farklı kurallara tabidir.
Türk Borçlar Kanunu’nun 344. maddesi uyarınca olağan yıllık artışlarda, bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı esas alınır. Sözleşmedeki artış hükmünün geçerliliği de ilgili kanuni sınıra göre değerlendirilir.
Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ise hâkim; TÜFE’nin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını, taşınmazın durumunu ve emsal kira bedellerini birlikte değerlendirerek hakkaniyete uygun bir bedel belirler.
Bu aşamada kira tespiti yalnızca mevcut kiraya belirli bir yüzde eklenmesinden ibaret değildir. Taşınmazın özellikleri ve karşılaştırılabilir kira ilişkileri de incelemeye dâhil edilir. Bununla birlikte mevcut kira, beş yıl tamamlanır tamamlanmaz kendiliğinden piyasa seviyesine yükselmez.
Beş Yıllık Süre Nasıl Hesaplanır?
Beş yıllık sürenin hesabında kira ilişkisinin başlangıç tarihi ve sözleşmenin özellikleri önem taşır. Bir yıllık kira sözleşmesinin her yıl uzaması, beş yıllık hesabın her defasında yeniden başlaması anlamına gelmez.
Örneğin 1 Aralık 2021 tarihinde başlayan ve yıllık olarak uzayan bir konut kirasında, beş yıllık süre 1 Aralık 2026 tarihinde tamamlanır. Bu tarihte başlayan altıncı kira dönemi için, gerekli koşulların bulunması hâlinde emsal ve hakkaniyet esaslı kira tespiti gündeme gelebilir.
Ancak bu örnek, her sözleşmede aynı sonucun doğacağı anlamına gelmez. Sonradan imzalanan belgelerin niteliği, tarafların yaptığı anlaşmalar ve önceki kira tespit süreçleri değerlendirilmelidir.
Özellikle her yıl yeni bir sözleşme imzalanmışsa, bu belgelerin mevcut ilişkinin devamı mı yoksa hukuken yeni bir düzenleme mi oluşturduğu ayrıca incelenmelidir. Yalnızca belgenin üzerindeki tarihe bakılarak kesin sonuç çıkarılmamalıdır.
Ev Sahibi Beş Yıl Sonra İstediği Kirayı Talep Edebilir mi?
Ev sahibi yeni kira dönemi için bir tutar önerebilir. Ancak önerdiği bedelin, yalnızca kendisi istediği için hukuken bağlayıcı hâle gelmesi söz konusu değildir.
Örneğin mevcut kira bedeli 15.000 TL olan bir konut için ev sahibinin 40.000 TL istemesi, kiracının bu tutarı otomatik olarak ödemek zorunda olduğu anlamına gelmez. Talebin taşınmazın özellikleri, benzer konutların kira bedelleri ve hukuki koşullar bakımından değerlendirilmesi gerekir.
Taraflar yeni bedel üzerinde anlaşabilir. Anlaşma sağlanamaması durumunda ise kira tespit davası gündeme gelebilir. Mahkemenin belirleyeceği bedel, yalnızca ev sahibinin talebine veya kiracının mevcut ödemesine dayanılarak oluşturulmaz.
İzmir’de özellikle farklı mahalleler arasında kira seviyelerinin değişmesi, karşılaştırmanın doğru yapılmasını önemli hâle getirir. Aynı ilçede yer alan iki konutun bile aynı kira değerine sahip olduğu varsayılamaz.
Beş Yıl Sonrasında TÜFE Sınırı Uygulanır mı?
Beş yıl sonrasında yapılan emsal ve hakkaniyet esaslı kira tespitinde TÜFE dikkate alınmaya devam eder. Ancak bu değerlendirme, olağan yıllık artıştaki TÜFE üst sınırıyla aynı şekilde işlemez.
TBK 344’ün üçüncü fıkrası kapsamında hâkim, TÜFE yanında taşınmazın durumunu ve emsal kira bedellerini de değerlendirir. Bu nedenle mahkemece belirlenen yeni kira bedeli, mevcut kiraya yalnızca TÜFE oranında artış yapılmasıyla bulunacak tutardan yüksek olabilir.
Buradan “Beş yıl dolduğunda TÜFE tamamen önemsizdir” sonucu da çıkarılmamalıdır. TÜFE, kanunda sayılan değerlendirme ölçütlerinden biridir.
Tarafların anlaşamadığı bir durumda, ev sahibinin emsal bedel iddiasıyla yaptığı tek taraflı hesaplama mahkeme kararı yerine geçmez. Yıllık ödeme yükümlülüğü ile dava sonucunda belirlenebilecek yeni bedelin birbirinden ayrılması gerekir.
Emsal Kira Bedeli Nasıl Belirlenir?
Emsal kira, dava konusu taşınmazla karşılaştırılabilir özelliklere sahip konut veya işyerlerinin kira bedelleridir. Sağlıklı bir karşılaştırma yapılabilmesi için yalnızca aynı mahallede bulunmak yeterli değildir.
Taşınmazın büyüklüğü, kullanım amacı, bina yaşı, bulunduğu kat, asansör ve otopark imkânları, bakım durumu, ulaşım bağlantıları ve diğer özellikleri önem taşır.
Örneğin İzmir Karşıyaka’da deniz manzaralı, otoparklı ve yeni bir binada bulunan konut ile aynı ilçede eski bir binanın giriş katında yer alan konut doğrudan aynı seviyede değerlendirilemez.
Benzer şekilde Bornova’da üniversiteye yakın bir dairenin konumu ile Konak’ta farklı kullanım özelliklerine sahip bir taşınmazın konumu arasında ekonomik fark bulunabilir. Emsal araştırması, bu farkların açıklanmasına dayanmalıdır.
Karşılaştırmanın ilgili kira dönemine uygun olması da önemlidir. Çok farklı tarihlerde oluşmuş kira bedellerinin herhangi bir uyarlama yapılmadan karşılaştırılması yanıltıcı olabilir.
İnternet İlanları Kira Tespiti İçin Yeterli mi?
İnternet ilanları piyasa hakkında fikir verebilir. Ancak ilanda yazan bedel, o taşınmazın gerçekten aynı tutara kiralandığını göstermez.
İlan fiyatı bir talep bedelidir. Gerçekleşen kira bedeli ise taraflar arasında kurulan kira ilişkisinin sonucudur. Bu nedenle yalnızca birkaç yüksek fiyatlı ilan sunularak kesin bir kira değeri ortaya konulduğu söylenemez.
İlanın tarihi, taşınmazın özellikleri, konumu ve dava konusu yerle benzerliği değerlendirilmelidir. Uygun emsal kira sözleşmeleri ve diğer somut veriler, araştırmanın daha sağlıklı yapılmasına yardımcı olabilir.
Avukat Serap Demir Hukuk Bürosu ile kira bedelinin belirlenmesine ilişkin görüşmeye hazırlanırken, mevcut kira sözleşmesinin yanında karşılaştırılabilir taşınmazlara ilişkin belgelerin de düzenlenmesi yararlı olur. Ancak her belgenin aynı ispat gücüne sahip olduğu düşünülmemelidir.
Eski Kiracı İçin Hakkaniyet İndirimi Yapılır mı?
Kira tespitinde, taşınmazın boş olarak yeniden kiraya verilmesi durumunda sağlayabileceği bedel ile mevcut kiracının ödeyeceği bedel aynı kabul edilmeyebilir.
Yargı uygulamasında, kiracının eski kiracı olması dikkate alınarak belirlenen bedel üzerinden hakkaniyet indirimi yapılması gündeme gelir. Bu değerlendirme, kira ilişkisinin devam ediyor olmasıyla bağlantılıdır.
Ancak her dosyada uygulanacak tek ve değişmez bir indirim oranı bulunduğu söylenemez. İncelenen olay, raporda belirlenen bedelin niteliği ve mahkemenin değerlendirmesi önemlidir.
“Eski kiracıya kesin olarak şu oranda indirim yapılır” şeklinde bir hesaplama, dava sonucu bakımından güvenilir bir garanti oluşturmaz. İndirim konusu, emsal bedelin hangi yöntemle tespit edildiğiyle birlikte ele alınmalıdır.
Kira Tespit Davası Nedir?
Kira tespit davası, uygulanacak kira bedelinin mahkeme tarafından belirlenmesini amaçlar. Beş yıl sonrasında tarafların yeni bedel üzerinde anlaşamaması, bu davanın gündeme geldiği başlıca durumlardan biridir.
Dava, kiracının evden çıkarılması amacı taşıyan tahliye davasından farklıdır. Mahkemenin kira bedelini belirlemesi, tek başına kira ilişkisinin sona ermesi anlamına gelmez.
Kira tespit davasında sözleşmenin başlangıcı, istenen kira dönemi, mevcut ödeme tutarı, emsal taşınmazlar ve kiralananın özellikleri incelenir. Gerektiğinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapılır.
Bilirkişi raporunun da somut karşılaştırmalara dayanması ve denetlenebilir olması önemlidir. Taşınmazlar arasındaki farkları açıklamayan veya değerlendirme yöntemini göstermeyen raporlar uyuşmazlığa yol açabilir.
Kira Tespit Davası Ne Zaman Açılmalıdır?
TBK 345’e göre kira bedelinin belirlenmesine ilişkin dava her zaman açılabilir. Ancak mahkemece belirlenecek bedelin hangi kira döneminden itibaren uygulanacağı, başvuru ve bildirim tarihlerine bağlıdır.
Kanunda, yeni kira döneminin başlangıcından en geç otuz gün önce dava açılması veya bu süre içinde kiracıya kira bedelinin artırılacağına ilişkin yazılı bildirimde bulunulması gibi koşullar düzenlenmiştir.
Süresinde yazılı bildirim yapılmışsa, izleyen yeni kira döneminin sonuna kadar açılan davada belirlenen bedelin o dönemin başlangıcından itibaren kiracıyı bağlaması mümkün olabilir.
Sözleşmede yeni kira döneminde kira bedelinin artırılacağına ilişkin hüküm bulunması hâlinde de yeni dönemin sonuna kadar açılacak dava bakımından özel bir düzenleme vardır.
Bu nedenle “Dava her zaman açılabilir” ifadesi, istenen bedelin her durumda geçmiş dönemlere uygulanabileceği şeklinde anlaşılmamalıdır. Sözleşme hükmü, bildirim tarihi ve talep edilen dönem birlikte değerlendirilmelidir.
Kira Tespit Davasından Önce Arabuluculuk Zorunlu mu?
Kira bedelinin tespitine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması gerekir. Bu süreçte taraflar, uygulanacak yeni kira bedeli ve başlangıç tarihi üzerinde anlaşmaya çalışabilir.
Arabuluculukta anlaşma sağlanması, uyuşmazlığın dava açılmadan çözülmesine imkân verebilir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte dava yolu değerlendirilir.
Arabulucu, taraflara zorunlu bir kira bedeli dayatmaz ve mahkeme gibi hüküm kurmaz. Yeni bedel üzerinde uzlaşma, tarafların iradesine bağlıdır.
Arabuluculuk başvurusu, kira döneminin başlangıcı ve yazılı bildirim takvimi birlikte planlanmalıdır. Süreler üzerindeki kanuni etkiler de dikkate alınarak işlem yapılması önemlidir.
Dava Devam Ederken Kiracı Hangi Kirayı Ödemelidir?
Kira tespit davasının açılması, kiracının kira ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Kiracı, sözleşme ve uygulanabilir mevzuat çerçevesindeki ödeme yükümlülüğünü sürdürmelidir.
Ev sahibinin talep ettiği yeni bedeli kabul etmemek ile kira ödemesini tamamen durdurmak aynı şey değildir. Ödemenin kesilmesi, ayrı bir temerrüt veya tahliye uyuşmazlığına neden olabilir.
Öte yandan dava sonucunda daha yüksek bir kira belirlenmesi ve bu bedelin ilgili dönemin başlangıcından itibaren uygulanması hâlinde kira farkı doğabilir. Bu nedenle kiracının yalnızca o ay yaptığı ödemeyi değil, dava sonucunda oluşabilecek mali yükü de değerlendirmesi gerekir.
Kira farkının ne zaman talep edilebileceği ve hangi usulle takip edileceği ise kararın niteliği ve ilgili hukuki koşullara göre ayrıca incelenmelidir.
Beş Yıl Dolunca Kiracı Evden Çıkarılabilir mi?
Beş yıllık sürenin tamamlanması, tek başına tahliye sebebi değildir. Bu süre, emsal ve hakkaniyet esaslı kira belirlenmesi bakımından önem taşır.
Ev sahibinin istediği kira bedelini kiracının kabul etmemesi de tek başına doğrudan tahliye hakkı oluşturmaz. Tahliye için ihtiyaç, geçerli tahliye taahhüdü, temerrüt veya kanunda öngörülen diğer şartların bulunması gerekir.
Bu nedenle kira tespit davası ile tahliye süreci birbirine karıştırılmamalıdır. Taraflar arasında kira bedeli tartışması yaşanması, konutun hukuki süreç dışında boşaltılmasına imkân vermez.
İzmir’de Kira Tespit Sürecine Hazırlanırken Nelere Dikkat Edilmeli?
İzmir’de kira tespit uyuşmazlıklarında da Türkiye genelindeki aynı kanuni esaslar uygulanır. Ancak emsal araştırmasının taşınmazın bulunduğu bölgenin gerçek koşullarına dayanması gerekir.
Karşıyaka, Konak, Bornova, Bayraklı, Buca veya Balçova’da bulunan her taşınmaz kendi özellikleriyle değerlendirilmelidir. İlçe genelindeki ortalama fiyatlar, belirli bir konutun kira bedelini tek başına ortaya koymaz.
Sürece hazırlanırken kira sözleşmesi, ek protokoller, banka ödeme kayıtları, ihtarnameler, tebliğ belgeleri ve önceki yazışmalar düzenlenmelidir. Varsa emsal kira sözleşmeleri ile taşınmazın özelliklerini gösteren belgeler de değerlendirmeye sunulabilir.
İzmir’de Avukat Serap Demir Hukuk Bürosu ile yapılacak görüşmede bu belgelerin hazır bulundurulması, talebin ve başvuru takviminin somutlaştırılmasına yardımcı olur.
Avukat Serap Demir Hukuk Bürosu ile İletişim
Beş yılı dolan kiracının kirası belirlenirken yalnızca mevcut tutara veya çevredeki ilanlara bakılması yeterli değildir. Sözleşmenin süresi, yeni kira dönemi, TÜFE, taşınmazın özellikleri, uygun emsaller ve hakkaniyet birlikte değerlendirilmelidir.
Ev sahibi açısından talebin doğru döneme yöneltilmesi; kiracı açısından ise mevcut ödeme yükümlülüğünün ve olası kira farkının anlaşılması önem taşır.
Kira bedelinin yeniden belirlenmesi, kira tespit davası ve arabuluculuk süreci hakkında bilgi almak için İzmir’de Avukat Serap Demir Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Web sitesi: www.sdemir.av.tr
WhatsApp üzerinden detaylı bilgi: 0555 865 07 20
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlıklarda sözleşme hükümleri, bildirimler, deliller ve ilgili süreler ayrıca değerlendirilmelidir.
5 Yılı Dolan Kiracının Kirası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
5 yılı dolan kiracının kirası nasıl belirlenir?
Taraflar yeni kira bedeli üzerinde anlaşabilir. Anlaşma sağlanamazsa TBK 344 kapsamında mahkeme; TÜFE’nin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını, taşınmazın durumunu ve emsal kira bedellerini birlikte değerlendirerek hakkaniyete uygun bir bedel belirler.
Ev sahibi beş yıl sonra istediği kadar zam yapabilir mi?
Beş yıllık sürenin tamamlanması, ev sahibine istediği bedeli tek taraflı olarak bağlayıcı hâle getirme yetkisi vermez. Tarafların anlaşamaması durumunda uygulanacak yeni bedelin kira tespit davasıyla belirlenmesi gündeme gelebilir.
Beş yıl sonrasında kira artışı TÜFE ile sınırlı mı?
Beş yıl sonrasında emsal ve hakkaniyet esaslı mahkeme tespitinde TÜFE tek ölçüt değildir. Taşınmazın özellikleri ve emsal kiralar da dikkate alınır. Bu nedenle belirlenen bedel, mevcut kiraya yalnızca TÜFE oranında artış yapılarak hesaplanan tutardan yüksek olabilir. Bu durum, tek taraflı bir zam talebinin kendiliğinden geçerli olduğu anlamına gelmez.
Beş yıllık süre dolunca kira otomatik olarak yükselir mi?
Kira bedeli yalnızca beş yıl dolduğu için kendiliğinden emsal kira seviyesine çıkmaz. Sözleşmedeki geçerli yıllık artış hükmü ayrı değerlendirilir. Emsale göre yeniden belirleme bakımından tarafların anlaşması veya mahkeme yoluyla tespit gündeme gelir.
Kira tespitinde internet ilanları yeterli olur mu?
İnternet ilanları değerlendirmeye sunulabilir; ancak ilan bedeli, taşınmazın gerçekten o tutara kiralandığını göstermez. Konum, büyüklük, bina yaşı, bakım durumu ve ilgili kira dönemi gibi özellikler karşılaştırılmalıdır. Uygun emsal kira sözleşmeleri ve somut veriler önem taşır.
Eski kiracı için hakkaniyet indirimi yapılır mı?
Kira tespitinde kiracının eski kiracı olması dikkate alınarak hakkaniyet indirimi yapılması gündeme gelebilir. Ancak her dosyada uygulanacak tek ve değişmez bir indirim oranı yoktur. Taşınmazın durumu, belirlenen emsal bedelin niteliği ve somut olayın özellikleri değerlendirilir.
Kira tespit davasından önce ihtarname göndermek şart mı?
İhtarname her durumda dava açmanın zorunlu şartı değildir. Ancak yeni bedelin hangi dönemden itibaren uygulanacağı bakımından yazılı bildirim ve dava tarihleri önemlidir. TBK 345 kapsamında sözleşmedeki artış hükmü, yeni kira döneminin başlangıcı ve otuz günlük bildirim düzenlemesi birlikte incelenmelidir.
Kira tespit davasından önce arabuluculuk zorunlu mu?
Kira bedelinin tespitine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması gerekir. Taraflar yeni kira bedeli ve uygulanacağı dönem üzerinde anlaşabilir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte dava yolu değerlendirilir.
Dava devam ederken kiracı kira ödemeye devam etmeli mi?
Evet. Dava açılması kira ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Kiracı, sözleşme ve uygulanabilir mevzuat çerçevesindeki ödemelerini sürdürmelidir. Mahkemenin daha yüksek bir bedeli ilgili dönemin başlangıcından itibaren belirlemesi hâlinde ayrıca kira farkı doğabilir.
Beş yılı dolan kiracı evden çıkarılabilir mi?
Beş yılın tamamlanması tek başına tahliye sebebi değildir. Kira tespiti ve tahliye farklı hukuki konulardır. Tahliye için ihtiyaç, geçerli tahliye taahhüdü, temerrüt veya kanunda öngörülen diğer sebeplerin şartları ayrıca oluşmalıdır.




